Depresja – rodzaje i klasyfikacja zaburzeń depresyjnych

depresja-rodzaje-depresji
Photo by xusenru from Pixabay.

Depresja i jej rodzaje : nawracająca, sezonowa, lękowa, maskowana, a także cyklotymia, dystymia, ChAD i inne. Czym charakteryzują się wszelkie zaburzenia depresyjne oraz jak je rozróżnić? Jakie są wspólne objawy, podobieństwa i różnice?

Depresja, czy zaburzenia depresyjne, to właściwie jedna grupa zaburzeń afektywnych. Inaczej zwane są zaburzeniami nastroju, ale niech nas nie zwiedzie słowo “nastrój”. Depresja to dużo poważniejszy problem, niż zły humor, odczuwanie smutku czy frustracji. Zatem jak ją rozpoznać i odróżnić od chwilowego pogorszenia nastroju i samopoczucia?

Zaburzenia depresyjne – tematy wpisu :

  1. Jakie są rodzaje depresji?
  2. Objawy depresji. Jak rozpoznać epizod depresyjny?
  3. Cyklotymia, Dystymia oraz depresja sezonowa.
  4. Depresja jedno i dwubiegunowa oraz depresja atypowa – podobieństwa i różnice.
  5. Depresja lękowa, in. agitowana, a pobudzenie psychoruchowe.
  6. Stany depresyjne, czym różnią się od depresji?
  7. Depresja maskowana – objawy i trudności diagnostyczne.
  8. Anhedonia w depresji poporodowej.

Jakie są rodzaje depresji?

Klasyfikacja : depresja wg. ICD-10

F.31 – Zaburzenie afektywne dwubiegunowe – ChAD.
F32 – Epizod depresyjny – depresja epizodyczna.
F33 – Zaburzenia depresyjne nawracające – depresja jednobiegunowa, in. nawracająca (ChAJ).
F34 – Uporczywe zaburzenia nastroju (afektywne) : Cyklotymia i Dystymia.

ICD-10F32 – Epizod depresyjny
F32.0Epizod depresji łagodny
F32.1Epizod depresji umiarkowany
F32.2Epizod depresji ciężki, bez objawów psychotycznych
F32.3Epizod depresji ciężki, z objawami psychotycznymi
F32.8Inne epizody depresyjne
F32.9Epizod depresyjny, nieokreślony
ICD-10F33 – Zaburzenia depresyjne nawracające
F33.0Zaburzenia depresyjne nawracające, obecnie epizod depresyjny łagodny
F33.1Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie epizod depresyjny umiarkowany
F33.2Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie epizod depresji ciężkiej bez objawów psychotycznych
F33.3Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie epizod depresji ciężkiej z objawami psychotycznymi
F33.4Zaburzenie depresyjne nawracające, obecnie stan remisji
F33.8Inne nawracające zaburzenia depresyjne
F33.9Nawracające zaburzenia depresyjne nieokreślone
ICD-10F34 – Uporczywe zaburzenia nastroju (afektywne)
F34.0Cyklotymia
F34.1Dystymia

ICD-10 nie opisuje szczegółowo wszystkich możliwych kombinacji objawów i rodzajów depresji, jakie zostały wymienione powyżej. Jednak poza klasyfikacją istnieje również bardziej precyzyjny, powszechny podział depresji na rodzaje (nazewnictwo może być różne).

Inne rodzaje zaburzeń depresyjnych :

  • Zaburzenie Afektywne Sezonowe (ZAS) – depresja sezonowa;
  • depresja agitowana (lękowa);
  • maskowana;
  • atypowa;
  • poporodowa.

Depresja u różnych pacjentów może przebiegać zupełnie odmiennie, przez co mogą wystąpić trudności w diagnostyce. Czasem objawy depresji są bardzo specyficzne, atypowe i nieoczywiste, dlatego też nie zawsze widać je na pierwszy rzut oka.

Kiedy objawy pacjenta nie pasują do żadnego konkretnego rozpoznania z ICD-10, a mają charakter depresyjny, lekarz może wpisać bardziej uniwersalny znacznik :

  • F32.8 – Inne epizody depresyjne;
  • F32.9 – Epizod depresyjny, nieokreślony;
  • F33.8 – Inne nawracające zaburzenia depresyjne;
  • F33.9 – Nawracające zaburzenia depresyjne nieokreślone.

Znacznik z klasyfikacji swoją drogą… ale równie ważna jest cała reszta słów jakie lekarz psychiatra zamieści w karcie pacjenta.

Depresja endogenna i egzogenna

Podłoże i przyczyny zaburzeń depresyjnych mogą być różne, dlatego też wyróżnia się dwie grupy czynników, jakie przyczyniają się do ich rozwoju.

Depresja endogenna jest uwarunkowana genetycznie, prawdopodobnie ma podłoże wielogennowe, dlatego w niektórych przypadkach skłonność do zaburzeń depresyjnych może być dziedziczna. Głównie objawia się w postaci depresji jedno i dwubiegunowej.

Depresja egzogenna, inaczej reaktywna, wywoływana jest przez czynniki zewnętrzne, to znaczy urazy psychiczne, stresujące i traumatyczne wydarzenia lub choroby somatyczne.

Objawy depresji. Jak rozpoznać epizod depresyjny?

Aby stwierdzić epizod depresyjny, objawy muszą się utrzymywać przez min. dwa tygodnie. Klasyfikacja ICD-10 wyróżnia dokładnie dziesięć różnych objawów depresyjnych.

Z trzech poniższych objawów muszą wystąpić min. dwa.

  1. Obniżenie nastroju.
  2. Anhedonia : obniżenie zdolności odczuwania przyjemności oraz utrata zainteresowań.
  3. Spadek energii : wzmożona męczliwość i zmniejszenie aktywności.

Z siedmiu następujących objawów muszą wystąpić przynajmniej dwa.

  1. Osłabienie koncentracji i uwagi.
  2. Obniżenie samooceny i wiary siebie.
  3. Poczucie winy i małej wartości.
  4. Pesymistyczne myślenie, czarne widzenie przyszłości.
  5. Myśli i tendencje samobójcze.
  6. Zaburzenia snu.
  7. Osłabiony apetyt.

Oczywiście możemy mieć tych objawów mniej lub więcej. Epizod depresji może mieć różne nasilenie, dlatego wyróżnia się trzy stopnie : łagodny, umiarkowany i ciężki.

Często w depresji występuje spowolnienie psychoruchowe, co tyczy się poruszania oraz procesów myślowych. Do tego obserwuje się ogólny spadek energii, szybszą męczliwość oraz brak siły i motywacji, by wykonać codzienne obowiązki. Często mamy do czynienia z osłabieniem koncentracji i uwagi oraz pamięci. Zaburzenia snu zwykle występują pod postacią bezsenności, która objawia się trudnością w zasypianiu, pobudkami w nocy i pogorszeniem jakości snu. Apetyt zazwyczaj jest znacznie osłabiony, przez co można sporo stracić na wadze. W depresji częstym zaburzeniem jest również anhedonia, co oznacza, że nic nas nie cieszy, nie czerpiemy przyjemności z czynności, które wcześniej nas uszczęśliwiały. Do tego występuje apatia, czyli zmniejszenie wrażliwości na bodźce emocjonalne i fizyczne.

W depresji mogą wystąpić myśli samobójcze, a w ciężkich przypadkach również zamiary samobójcze, które niejednokrotnie prowadzą do prób odebrania sobie życia. Ciężka postać depresji może przebiegać również z objawami psychotycznymi, do których najczęściej zalicza się omamy (halucynacje) wzrokowe lub słuchowe.

Warto przeczytać : Stereotypy a depresja – 10 mitów o depresji.

Cyklotymia, Dystymia oraz depresja sezonowa

Cyklotymia to swego rodzaju spektrum Choroby Afektywnej Dwubiegunowej (ChAD) i jest jej lżejszą formą. Objawy nie są tak nasilone, by mówić o pełnoobjawowej depresji czy manii. Stany depresyjne przeplatają się z okresami hipomanii, a pomiędzy nimi mogą, ale nie muszą występować okresy remisji – czas w którym objawy choroby raczej nie występują.

Dystymia zaś jest stanem, w którym lekkie objawy depresji odczuwamy na co dzień, bez żadnej, dłuższej przerwy. Zaburzenie depresyjne w postaci Dystymii nie spełnia kryteriów pełnoobjawowej depresji. Małe nasilenie objawów depresyjnych, nie wyklucza jednak utrudnionego funkcjonowania w codziennym życiu. Warto również dodać, że Dystymia, w przypisywanych jej objawach jest niemalże identyczna, jak depresyjne zaburzenie osobowości.

Cyklotymia i Dystymia są zaburzeniami przewlekłymi, dlatego diagnozuje się je w przypadku, gdy objawy utrzymują się przez min. 2 lata.

Depresja sezonowa, właśc. sezonowe zaburzenie afektywne (ZAS) lub depresja o sezonowym wzorcu przebiegu (z jęz. ang. SAD – seasonal affective disorder) -pełnoobjawowa depresja, która pojawia się wyłącznie w okresie jesienno-zimowym. Sezonowość to jedyna cecha, która odróżnia ją od depresji jednobiegunowej, ponieważ inne objawy depresyjne, w obu zaburzeniach opisuje się identycznie. Aby rozpoznać depresję, objawy muszą utrzymywać się przez min. dwa tygodnie.

Depresja jedno i dwubiegunowa oraz depresja atypowa – podobieństwa i różnice.

Choroba afektywna jednobiegunowa, w skrócie ChAJ to inaczej zaburzenie depresyjne nawracające lub po prostu depresja nawracająca. Epizody depresyjne występują na przemian z okresami remisji lub dystymii.

Choroba afektywna dwubiegunowa, in. ChAD charakteryzuje się naprzemiennym występowaniem depresji oraz manii, hipomanii lub epizodów mieszanych. Między nimi również mogą pojawiać się remisje.

Epizod depresyjny, pod względem objawów oraz ich nasilenia, w obu zaburzeniach może przebiegać identycznie. Właśnie dlatego rozpoznanie choroby afektywnej dwubiegunowej, na podstawie samego epizodu depresyjnego jest niemożliwe.

Przeczytaj również : Choroba afektywna dwubiegunowa, czyli depresja i mania.

W depresji o typowym przebiegu obserwuje się spadek energii, problemy z koncentracją, czy pamięcią, bezsenność, która objawia się trudnością w zasypianiu, pobudkami w nocy i pogorszeniem się jakości snu. Występuje również apatia i anhedonia, nic nas nie cieszy, nie czerpiemy przyjemności z życia. Apetyt jest znacznie osłabiony, przez co można sporo stracić na wadze.

U osób z diagnozą ChAD często występują atypowe objawy depresji, częściej niż u pacjentów jednobiegunowych. Depresja atypowa jest jedną z najczęściej rozpoznawanych odmian depresji ogółem. Można w niej zaobserwować wiele odwrotnych cech typowej depresji.

Objawy depresji atypowej :

  1. Reaktywność nastroju : w reakcji na pozytywne bodźce występuje chwilowa poprawa nastroju.
  2. Zwiększona wrażliwość emocjonalna : lęk przed krytyką i odrzuceniem.
  3. Nadmierna senność : sen trwa dłużej niż 10 godz. w ciągu doby.
  4. Zwiększenie apetytu i ewentualny wzrost wagi.

Depresja atypowa : PDF “Depresja z cechami atypowymi w różnych rodzajach
zaburzeń afektywnych”
– statystyki, tabele, wyniki badań… bardzo przydatny artykuł, polecam 🙂

Mogłoby się wydawać, że im dłuższa depresja, tym jest ona cięższa. Tymczasem w chorobie afektywnej dwubiegunowej, długość epizodu nie odzwierciedla nasilenia objawów. Wiele osób z ChAD uważa, że ich samopoczucie zmienia się z dnia na dzień. Taka osoba budzi się, wstaje i już wie, że coś się zmieniło. Czasem samopoczucie może pogorszyć się lub polepszyć już w przeciągu jednej doby lub zaledwie kilku godzin. W takim wypadku nie ma mowy o stopniowym, łagodnym wejściu w depresję, lecz szybkim i drastycznym.

Depresja lękowa, in. agitowana, a pobudzenie psychoruchowe.

Depresja lękowa nie jest stricte zaburzeniem lękowym, ale afektywnym, depresyjnym. Objawy depresji agitowanej są dosyć ciężkie i głębokie. Bardzo charakterystyczną cechą jest pobudzenie ruchowe lub psychoruchowe, przez co niestety ryzyko próby samobójczej jest bardzo wysokie. Osoba z tym zaburzeniem odczuwa silny niepokój, nieustanne napięcie emocjonalne, a w konsekwencji ogromne cierpienie i stałą potrzebę poruszania się.

Temat depresji agitowanej, a zwłaszcza jej klasyfikacji jest jednak kontrowersyjny, dyskusje trwają, a badacze przedstawiają różne teorie. Niektórzy twierdzą, że depresja lękowa powinna być utożsamiana z epizodem mieszanym w ChAD, ale takie tematyporuszę już w oddzielnym wpisie.

Obecnie w depresji lękowej stosuje się nie tylko leki przeciwdepresyjne, ale również normotymiczne, tzw. stabilizatory nastroju, które są też podstawą leczenia właśnie choroby afektywnej dwubiegunowej.

Przeczytaj również : “Napięcie emocjonalne a aburzenia lękowe.”

Stany depresyjne, czym różnią się od depresji?

Stany depresyjne i depresja w żadnym wypadku nie są tym samym. Ponadto stany depresyjne, czy też lękowe nie są nawet jednostką chorobową, czy zaburzeniem. Czym zatem różnią się od opisanych tutaj wszelkich rodzajów depresji?

Stany depresyjne nie są nawet lekką postacią depresji, choć rzeczywiście jest to stan złego samopoczucia, zarówno psychicznego, jak i fizycznego. Mianem stanów depresyjnych możemy nazwać ogólne przygnębienie i zmęczenie codziennymi obowiązkami oraz problemami. Często wynika to właśnie z przemęczenia, spowodowanego przez nadmiar pracy i stresu w połączeniu z niewystarczającą ilością snu i regeneracji. Czasem stany depresyjne pojawiają z innych przyczyn, np. po bardzo stresującym wydarzeniu. Natomiast ewentualne objawy depresyjne nie są na tyle silne, nie trwają zbyt długo, albo też jest ich za mało by mówić o pełnoobjawowej depresji. Jednakże bądźmy czujni, stany depresyjne mogą z czasem przeobrazić się w którąś z postaci zaburzeń afektywnych, depresyjnych.

Depresja maskowana – objawy i trudności diagnostyczne.

Objawy depresji maskowanej są nieoczywiste, mało charakterystyczne i łatwo przypisać je do innych zaburzeń psychicznych lub schorzeń somatycznych. Z tego powodu diagnoza nie przychodzi łatwo. “Depresja bez depresji” to sformułowanie, które często się jej przypisuje. Bowiem cechy stricte depresyjne, jak myśli rezygnacyjne, samobójcze, zaniżona samoocena, utrata zainteresowań, itp. mogą nie występować w cale. W depresji maskowanej, dolegliwości ze strony ciała i inne nietypowe objawy określa się jako maski (grupy objawów). Wyróżniamy 5 rodzajów masek : bólowe, wegetatywne, psychopatologiczne, psychosomatyczne i behawioralne.

Objawy, jakie mogą wystąpić w depresji maskowanej :

  • bóle somatyczne (np. brzucha, głowy, pleców);
  • problemy z trawieniem (np. zaparcia);
  • zaburzenia snu, odżywiania i łaknienia;
  • zaburzenia lękowe (natręctwa, fobie), uzależnienia;
  • problemy z układem krążenia, i inne.

Anhedonia w depresji poporodowej.

Depresja poporodowa jest bardzo przykrym zjawiskiem, który może dotyczyć nawet 1 na 10 kobiet po porodzie dziecka. W ich przypadku przyznanie się do złego samopoczucia nie jest łatwe, ponieważ wciąż krąży wokół porodu, macierzyństwa i depresji wiele stereotypów.

Tak samo, jak w innych zaburzeniach depresyjnych, również w depresji poporodowej może wystąpić anhedonia, przypadłość która nie pozwala czerpać przyjemności z czegokolwiek. Dotyczy to różnych sfer życia, dlatego kobieta, która doświadcza depresji po porodzie, może w cale nie odczuwać przyjemności z macierzyństwa.


Temat zaburzeń depresyjnych jeszcze nie raz na blogu poruszę i też o każdym z nich powstanie osobny wpis. Tymczasem zachęcam do czytania i komentowania tych, które już powstały i do następnego! 🙂

Obserwuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Informacje zwrotne w linii
Pokaż wszystkie komentarze